Co-voorzitter is een fundamenteel onderdeel van hoe wij aan politiek doen

Geschreven op 12 juni 2015 met Sarah Wagemans
(Verscheen ook op De Wereld Morgen)

Halkların Demokratik Partisi

De dag voor de verkiezingen in Turkije hadden we een belangrijke ontmoeting in het hoofdkwartier van de HDP (Halkların Demokratik Partisi / Democratische Volkspartij) in Istanboel, in het district Beyoğlu. Nu weten we dat de partij gewonnen heeft. Toen zagen we vele gekleurde HDP-vlaggetjes die overal over de straten gespannen werden. Geen AKP-spandoeken en beeltenissen van Erdoğan: er zou voor een alternatief worden gestemd. Een interview met Sebahat Tuncel, voormalig co-voorzitter van de HDP.

 

Sebahat Tuncel komt net van de tandarts en het is duidelijk te zien dat ze pijn heeft. Het is ook behoorlijk warm in de kamer waar men ons ontvangen heeft met een glaasje thee. In de aanpalende gang loopt iedereen druk door elkaar te telefoneren en bij het minste geluid van de straat lijken we collectief onze adem in te houden. De dag ervoor was er nog een bomaanslag tijdens een campagnemeeting van de HDP in Diyarbakir (waarbij doden vielen en vele zwaargewonden) en in een andere stad werd een HDP-sympathisant levend verbrand toen het busje waarin hij zat, explodeerde. De lat ligt enorm hoog bij deze verkiezingen, HDP moet boven de kiesdrempel van 10% zien te geraken en de AKP zal dat niet zomaar laten gebeuren. Het hoofdkwartier in Istanboel voelt dan ook niet meteen als een veilige plaats aan en iedereen daar aanwezig is er zich ook terdege van bewust.

 

Sebahat Tuncel is niet zomaar de eerste de beste. Niet alleen ging ze Figen Yüksekdağ vooraf als co-voorzitter van de HDP. Verder is ze het jongste vrouwelijke parlementslid ooit en daarvoor werd ze verkozen terwijl ze in de gevangenis zat op beschuldiging van betrokkenheid bij de PKK. Ze is ook advocate en vecht al haar hele leven voor meer vrouwenrechten. Als we aan onze gids vertellen dat we haar mogen interviewen, wordt er respectvol geknikt. “Een echte militante, die Sebahat.”

Het eerste wat we graag willen vragen is hoe u zich voelt? Wat zijn uw bedenkingen bij de aanslag gisteren in Diyarbakir?

“Al heel lang worden er aanslagen gepleegd op mensen van de HDP, we hadden bijvoorbeeld een collega die vermoord werd in Bingol tijdens een aanslag, weet je, al heel wat van onze mensen hebben het leven gelaten tijdens aanslagen gericht tegen de HDP. De bedoeling van deze aanslagen is om de HDP zover te krijgen dat we ons laten meeslepen in deze cirkel van geweld, dat we het geweld met geweld gaan beantwoorden, dat we ons zullen laten provoceren. We doen dus heel erg ons best om dit niet te laten gebeuren, want daar geraken we nergens mee. We moeten vooruit.”

Illustreert het ook niet de beperkingen van de democratie in Turkije? De HDP is niet de eerste poging in Turkije om via politieke weg een oplossing te vinden, er zijn reeds zeven partijen aan voorafgegaan die hetzelfde hebben geprobeerd, maar deze werden telkens verboden.

“De Koerdische Vrijheidsbeweging is al geruime tijd op zoek naar een manier om op democratische wijze haar doelen te bereiken en de Turkse regering doet het telkens weer uitschijnen alsof de Koerden op gewelddadige confrontaties uit zijn, alsof we het op een niveau willen brengen waar mensen elkaar te lijf gaan, alsof het de Staat is die vrede en democratie en een oplossing wil voor de Koerdische kwestie. De Koerdische Vrijheidsbeweging is al lang bezig met pogingen om op democratische manier tewerk te gaan, al deze aanslagen zijn er enkel op gericht om de impact van onze manier van werken, onze pogingen om op democratische wijze onze doelen te bereiken, om die impact dus te minimaliseren.”

We hebben ook al heel wat belangrijke veranderingen binnen de Koerdische Vrijheidsbeweging kunnen waarnemen. Terwijl men in de jaren 1970 zich vooral toelegde op het verkrijgen van een onafhankelijke Koerdische Staat, lijkt men nu van standpunt veranderd en ijvert men ook voor andere zaken, die niet enkel beperkt blijven tot de Koerdische kwestie. Als je het huidige programma van de HDP bekijkt, dan kunnen we zien dat het een zeer progressief programma is, met oog voor de positie van vrouwen, voor de positie van de LGBT-beweging, voor de jongeren en voor democratie in het algemeen. Het programma heeft dus heel wat veranderingen ondergaan sinds de jaren 1970. Kan u dat wat nader toelichten?

“Natuurlijk heeft de Koerdische Vrijheidsbeweging sinds de jaren 1970 een serieuze transformatie ondergaan. De Koerdisch Beweging heeft zich altijd ingezet voor gelijkwaardig burgerschap en burgerrechten en dat zijn ook de eisen waarvoor vrouwenorganisaties strijden, of de LGBT-activisten. De fundamenten van deze strijd zijn voor iedereen dezelfde, het heeft onze visie op hoe de wereld in elkaar steekt breder gemaakt, op hoe we ons wantrouwen tegenover een totalitaire regering met elkaar delen.”

“Jammer genoeg komt het thema van diversiteit niet aan bod in onze grondwet, daar is geen plaats voor, iedereen moet zich maar zien aan te passen aan een soort van gelijkvormig type van burger, de etno-nationale Turk, wat dat dan ook moet voorstellen. De Koerden zijn een volk waarvan men de rechten gestolen heeft en dat gegeven heeft jaren de Beweging in een bepaalde richting geduwd met een specifiek doel voor ogen, tot vandaag en dat is ook wat hen in contact heeft gebracht met andere groepen van gemarginaliseerde, verstoten burgers. Terwijl het Midden-Oosten volop aan het veranderen is, terwijl de wereld aan het veranderen is, terwijl heel het globale kapitalisme als het ware om zich heen grijpt en uitdijt. Dat heeft een niet onbelangrijk effect op de politiek in het Midden-Oosten, maar ook in grote mate op de politiek van de Koerden zelf en vandaar dus dat de Koerden zichzelf beginnen te manifesteren als een belangrijke actor in de regio.”

In België zijn heel wat burgers sinds vorige zomer betrokken geraakt bij de burgerbeweging Hart Boven Hard, die sindsdien enkel maar lijkt te groeien in aantal. Heel wat punten die in het manifest van HDP aan bod komen, vinden we ook terug bij onze burgerbeweging. Afgelopen week schreven een aantal academici een gezamenlijk opiniestuk over hoe links in België een overkoepelend front zou moeten vormen om het neoliberale beleid te kunnen keren. Dit opiniestuk werd geschreven door mensen wier mening toch wel behoorlijk wat invloed heeft en die de burgerbeweging steunen. Gendergelijkheid en diversiteit waren enkele van de thema’s die aangehaald werden en waarover volgens hen gepraat zou moeten worden bij het vormen van zo’n gemeenschappelijk front. Het opiniestuk werd ondertekend door acht mannen. Toen ik hen vroeg waarom er tijdens het schrijven van het artikel geen vrouwen aan te pas waren gekomen, kreeg ik als antwoord dat de twee vrouwen die gevraagd waren, hadden afgehaakt en dat ze er geen anderen konden vinden. Mijn vraag zette een behoorlijk heftige discussie in gang op sociale media, waarbij het verschil in commentaren tussen vrouwen en mannen frappant was. Mannen vonden het over het algemeen een bijkomstigheid dat er geen vrouwen getekend hadden, want ”de inhoud was van veel meer belang”, vrouwen vonden het net wel heel erg belangrijk dat zo’n stuk gedragen werd door zowel vrouwen als mannen. Hoe ziet u deze kwestie? In het HDP- manifest staat de vrouwenkwestie bovenaan, ik zie hier op het hoofdkwartier hoe vrouwen het woord nemen, vergaderingen leiden, vertalen, opdrachten geven, afspraken maken, knopen doorhakken. Wat kunnen wij leren van jullie?

“Aangezien er zoveel geweld werd gepleegd en zoveel mannen werden gearresteerd en gekidnapt tijdens de Koerdische strijd, namen de Koerdische vrouwen een belangrijke plaats in binnen de Koerdische gemeenschap en spelen de vrouwen zelf ook een belangrijke rol in de gezamenlijke strijd voor vrijheid. Dit ook mee dankzij de leider van de Beweging, Abdullah Öcalan, die in zijn schrijven en in het platform van de Beweging duidelijk heeft gesteld dat er geen vrijheid kan zijn, zonder de vrijheid van vrouwen. Dat heeft het heel wat gemakkelijker gemaakt voor vrouwen om mee actief te zijn op politiek vlak, toch op zijn minst binnen de Koerdische Vrijheidsbeweging.”

“Tezelfdertijd hebben we hier binnen de feministische bewegingen soortgelijke discussies gaande, dus hoe kunnen we samenwerken? Een van de verwezenlijkingen van de HDP is dat men deze ideeën in het programma heeft ingewerkt door onder andere het co-voorzitterschap te implementeren en door gelijkheid in representatie ver naar voren te schuiven. Weet je, vroeger zaten we aan 40% vrouwen binnen de HDP, nu is dat bijna 50%. Verder organiseren vrouwen zich ook onder elkaar, los van de mannen, maar wel onder de paraplu van de HDP, met andere groepen. Een van de belangrijkste dingen is dat mannen die de strijd voor vrouwen willen steunen, de mening van de feministische bewegingen moeten vragen vooraleer in actie te mogen schieten. Er moet dus echt rekening gehouden worden met de verschillende vrouwenorganisaties.”

“Onder de HDP hebben Koerdische vrouwen ook samengewerkt met Turkse feministen. De samenwerking tussen de communisten en de feministen heeft er mee voor gezorgd dat we nu het systeem van co-voorzitterschap kunnen hanteren, gelijkwaardige representatie, omdat het eenzelfde strijd is tegen het huidige regeringssysteem en vandaar dus.”

Toen ik opzoekingswerk deed ter voorbereiding van ons gesprek, viel het me op dat ik op het internet zeer weinig artikels in de westerse pers vond over HDP (dat was voor de verkiezingen, nvdr) en in slechts twee daarvan ging het ook over het co-voorzitterschap en Figen Yüksekdağ. Toen ik daar kritiek op had, zei men me dat dit kwam omdat dat co-voorzitterschap slechts symbolisch is, dat in werkelijkheid Selahattin Demirtaş veel meer te zeggen heeft binnen de partij dan Figen Yüksekdağ. Is dit de westerse manier om naar HDP te kijken en te framen, of klopt dit?

“Het co-voorzitterschap is niet iets dat we enkel binnen HDP zijn beginnen toepassen, we deden dat ook al binnen de DSP en DSK en alle voorafgaande partijen en congressen voordat die verboden werden of samenvloeiden in een nieuwe partij. Het is dus zeer zeker geen symbolische kwestie, in tegendeel, het is feitelijk een fundamenteel onderdeel van de manier waarop wij aan politiek doen. Dit systeem passen we ook toe op alle niveaus binnen al onze activiteiten (we hebben niet enkel co-voorzitters, maar ook co-burgemeesters bijvoorbeeld, co-afgevaardigden, enzovoort…), het is niet symbolisch, het is compleet functioneel en het is gewoon de manier hoe we tewerk gaan. Het probleem is, weet je, we leven in een patriarchale samenleving en dus als onze mannelijke vrienden zeggen dat de rol van Figen slechts symbolisch is, dan is dat niet enkel een reflectie van onze patriarchale samenleving, maar ook van het seksisme dat inherent is aan de manier waarop de media werken.”

Als vrouwen zichzelf organiseren en een actiegroep vormen, is het dan een goed idee om feministische mannen toe te laten tot die groep, of kunnen ze beter àlle mannen de toegang weigeren en moeten vrouwen echt helemaal op zichzelf gaan nadenken over hoe het beter kan, en hoe ze dat moeten aanpakken?

“Ik kan enkel spreken uit naam van de Koerdische vrouwen. Op het Congres voor de Vrijheid van Vrouwen is dat eigenlijk de enige manier waarop we werken en de vrouwen die actief zijn binnen de Vrouwenbeweging doen dat op verschillende niveaus. Sommigen zijn parlementslid, sommigen zijn werkzaam in de lokale besturen, voor burgerorganisaties of NGO’s, maar ik denk dat het heel erg belangrijk is dat vrouwen over hun eigen tijd en ruimte beschikken om te kunnen werken en samen te kunnen komen binnen hun eigen platform, dus mijn suggestie is dat als jullie met een hoop vrouwen een groep aan het vormen zijn, dat jullie dan contact zoeken met vrouwen van andere groeperingen binnen de samenleving en het is belangrijk dat ze hun eigen specifieke mechanisme hanteren waarmee ze hun politieke doeleinden kunnen bepalen. Een van de dingen waarin de Koerdische Vrouwenbeweging succesvol is geweest, is het principe dat vrouwen zichzelf moeten redden, dat ze uit het patriarchale systeem moeten stappen en hun eigen ruimte moeten creëren waarin ze politieke nieuwe ideeën kunnen genereren, waar ze politieke discussies kunnen houden en dat is wat tot nu toe bepalend is geweest voor de Beweging. Ik wens jullie alvast veel succes.”

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s