Kiest Turkije voor verandering?

Geschreven op 7 juni 2015

verkiezingen

Zondag 7 juni zijn er parlementaire verkiezingen in Turkije. De Koerdische partij HDP pleit voor een radicale modernisering van de Turkse maatschappij, tegen de agenda in van de regerende partij AKP van president Erdogan.

Het kantoor van de Democratische Volkspartij (Halklarin Demokratik Partisi of HDP) nabij het Taksimplein in Istanboel is minder indrukwekkend dan dat van de Koerdische beweging in Brussel, zowel qua architectuur als qua inrichting. Eén ding hebben beide gebouwen echter gemeen: tralies voor de ramen. Vanuit onze Westerse visie kan dat wel romantisch lijken, maar hier is het vooral noodzaak en verstandig.

In de aanloop naar de verkiezingen zijn er namelijk op verschillende lokalen van de HDP aanslagen gepleegd, een campagnebus werd in brand gestoken waarbij een dodelijk slachtoffer viel en over het hele land telde de partij al meer dan 200 incidenten.

Het ergste vond zaterdag 6 juni plaats: bij een verkiezingsmeeting in de stad Diyarbakir in het zuidoosten van het land ontploften twee bommen waarbij 4 mensen gedood werden en meer dan 100 gewond. Verschillende slachtoffers zijn er erg aan toe, verloren ledematen en balanceren op het randje van de dood.

 

Gendergelijkheid

Figen Yüksekdağ

Op de meeting zou Selahattin Demirtaş spreken. Hij is een van de twee co-voorzitters van de HDP, samen met Figen Yüksekdağ. Hij een man, zij een vrouw. Dat is niet alleen typerend voor de HDP, maar voor de hele Koerdische beweging waaruit de partij is voortgekomen: op alle niveau’s wordt er bestuurd met een mannelijke en vrouwelijke verantwoordelijke. Zo vind je ook in de Koerdische steden in de Syrische bevrijde regio Rojava aan de grens met Turkije mannelijke en vrouwelijke co-burgemeesters.

De verkiezingsmeeting in Diyarbakir werd na de bomaanslagen stopgezet. Iedereen is er hier nog wat van onder de indruk. Terwijl we op de eerste verdieping van het HDP-kantoor in het salon wat zitten bij te praten, wordt plots op straat geroepen, metalen vuilbakken vallen om. Iemand gaat aan het raam even poolshoogte nemen. De zenuwen staan strak gespannen.

Sebahat Tuncel (WikiMedia Commons)

Het maakt volgens Sebahat Tuncel allemaal deel uit van de politiek van de regerende conservatieve partij . Sebahat is de vorige co-voorzitster van HDP. Ooit werd ze vanuit de gevangenis in het parlement verkozen, als enige die dit ooit verwezenlijkte in Turkije. Ze is ook het jongste Turkse vrouwelijk parlementslid ooit.

We overlopen wat de onafhankelijke observatoren kunnen doen en waarop ze moeten letten. Die stromen hier toe vanuit verschillende hoeken van Europa om de verkiezingen te monitoren. Het zijn de vrouwen die hier de vergadering leiden, die de vragen beantwoorden, juridisch advies geven en vertalen. Een man brengt een dienblad met thee en koekjes, een andere man veegt de vloer aan. Niet met argumenten, maar met een bezem.

Als je er niet op let, zou het je niet eens opvallen, maar dat is een beetje de kern van de zaak: rollenpatronen vallen niet noodzakelijk op, maar ze zijn er wel. Dat geldt ook voor genderongelijkheid en structurele discriminatie. Bij HDP maken ze er een punt van. In de praktijk, maar ook in theorie.

Gendergelijkheid is immers het eerste punt van hun verkiezingsmanifest dat “de Grootse Mensheid” als titel heeft. In de lijsten van de kandidaten in de reguliere media is het de enige partij die telkens met twee kandidaten wordt afgebeeld. Het is eveneens de enige partij in Turkije met een vrouw aan het hoofd.

 

Een onconventionele partij

De volgende punten van het programma zijn al even opvallend en bijzonder onconventioneel voor de Turkse politiek (maar ook voor onze eigen Belgische politiek). Alle aandacht gaat naar jongeren, kinderen, de LGBT-gemeenschap. Bij navraag blijkt dat het ook daar niet alleen om een principe gaat, maar om een praktijk. diverse kandidaten zijn openlijk homo of lesbisch en voor de samenstelling van de lijsten geldt een quotum van minimum 10 procent, ongeveer aan hun aandeel in de bevolking dus.

Ook de rest van het programma en de lijsten zijn een afspiegeling van de samenleving van Turkije: christenen, alevieten, atheïsten, Koerden, linkse Turken enz. De HDP pleit ook voor stemrecht vanaf 16 jaar. Gemakkelijk maakt dat de strijd er niet op.

Het wekt geen verwondering dat een reactionaire partij als de regerende AKP-partij van president Erdogan er zich vanaf maakt met een populistische oneliner als “Wil je een homo als premier van Turkije?” om het thema te neutraliseren. De verkiezingscampagne wordt echter nog veel smeriger gespeeld, gezien de aanslagen. Zelfs dat lijkt de AKP niet afdoende: nu al is er sprake van verkiezingsfraude.

Zoals elke politieke partij heeft ook de HDP observatoren die voorafgaand de stembiljetten, de urnes, de lokalen en andere details mogen controleren. De namen en adressen van de controleurs van de deelnemende partijen moeten aan de overheid overgemaakt worden voor erkenning. Nu blijkt de politie van die lijsten gebruik te maken om de monitoren van de HDP op te pakken. Er is al melding van tientallen arrestaties.

Hier wordt gegrapt: “Deze mensen werden aangehouden voor het respecteren van de wet…” Observatoren van verkiezingen arresteren heeft geen zin als je geen fraude plant. De geplande fraude werd overigens al aangekondigd een week voor de verkiezingen op de twitteraccount van een klokkenluider, die het in het verleden vaker wel dan niet bij het rechte eind had.

Intimidatie

De AKP van Erdogan ziet de politieke strijd een beetje als een jihad, wordt hier ook gezegd. Dan zijn alle middelen toegelaten. Die intimidatie werkt natuurlijk: mensen zijn bang om zich in het gezelschap van HDP te vertonen, publieke meetings zijn op sommige plaatsen om veiligheidsredenen uitgesloten, soms zijn zelfs besloten meetings niet mogelijk.

Ook bij vorige verkiezingen was er sprake van intimidatie en meer nog, van bedrog en fraude. Getuigen meldden hoe ze politieagenten stembiljetten zagen vervalsen, uit zakken en urnes halen en vervangen door andere biljetten, enz. Daarover werden toen door de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) ook rapporten opgemaakt, waarin de onregelmatigheden werden bevestigd.

In sommige regio’s viel ook de elektriciteit in de stemlokalen enkele uren uit, zodat men daar letterlijk in het duister tastte wat de stembiljetten betreft. De minister verantwoordelijk voor energie zei daarover laconiek dat “een kat in een schakelkast was gesprongen”. Daar hecht niemand geloof aan.

Het wordt dus bang afwachten hoe deze verkiezingen zullen verlopen en of de HDP ondanks de intimidatie, aanslagen en gevreesde fraude de kiesdrempel van 10 procent zal kunnen overschrijden. Als dat niet gebeurt en de AKP behaalt de absolute meerderheid, kan dat de polarisatie in Turkije alleen maar versnellen.

Gezi Park

Koerdische straatverkopers in Gezi Park.(Zihni Özdil)

Daar zijn de activisten die zich twee jaar geleden tegen de bouw van de zoveelste shopping mall op Gezi Park verzetten zich terdege van bewust. Het geldt ook voor de linkerzijde die in de coalitie rond HDP is gestapt. Het is nog duidelijker voor de Koerdische beweging die in deze verkiezing een belangrijke laatste strohalm ziet voor democratisering van Turkije.

Het alternatief is niet alleen het verder afglijden naar een presidentiële dictatuur en een doorgezette fascisering, maar wellicht ook het noodgedwongen heropnemen van de wapens door het Koerdisch verzet.

Zondag 7 juni springen we om zes uur ‘s morgens gezwind uit bed en gaan we in een volksbuurt langs de Aziatische kant van de Bosporus – waar de HDP populair is en men dus voor fraude vreest – stemlokalen bezoeken en de procedures volgen. Hopend op een feestje in de vooravond en de verderzetting van de evolutie zoals we die in Griekenland en Spanje hebben gezien.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s